Mamallapuram, Tamil Nadu

તામિલનાડુમાં ચેન્નાઈથી લગભગ 60 કિમી દૂર બંગાળની ખાડીના કિનારે આવેલું મામલ્લાપુરમ (જે મહાબલીપુરમ તરીકે પણ ઓળખાય છે) તેના અદભુત દરિયાકાંઠાના મંદિરો, પથ્થરોમાંથી કોતરેલી ગુફાઓ અને પલ્લવ રાજવંશના સ્થાપત્ય માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે.

ઇલોરાના કૈલાશ મંદિરની જેમ જ, આ સ્થળ પણ પ્રાચીન ભારતીય શિલ્પકળાનો સુવર્ણ ઇતિહાસ દર્શાવે છે. અહીં મામલ્લાપુરમનો ઇતિહાસ અને તેની મુખ્ય વિશેષતાઓ વિગતે આપવામાં આવી છે:

1. મામલ્લાપુરમનો ઇતિહાસ (History)

નિર્માણ કાળ: આ ઐતિહાસિક નગર અને તેના મંદિરોનું નિર્માણ 7મી અને 8મી સદી દરમિયાન થયું હતું.

શાસક: આ સ્થાપત્યોનું નિર્માણ દક્ષિણ ભારતના શક્તિશાળી પલ્લવ રાજવંશ (Pallava Dynasty) ના રાજાઓ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. ખાસ કરીને રાજા નરસિંહવર્મન પ્રથમ (જેઓ પોતાની યુદ્ધકળાના કારણે 'મામલ્લ' એટલે કે મહાન યોદ્ધા તરીકે ઓળખાતા) અને રાજા નરસિંહવર્મન દ્વિતીય (રાજસિંહ) ના સમયમાં આ કાર્ય થયું.

મહત્વ: પલ્લવ શાસન દરમિયાન મામલ્લાપુરમ એક વ્યસ્ત અને સમૃદ્ધ બંદર (Port City) હતું, જ્યાંથી દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દેશો સાથે વેપાર થતો હતો.

2. મુખ્ય જોવાલાયક સ્થળો અને સ્થાપત્ય

મામલ્લાપુરમના સ્થાપત્યોને મુખ્યત્વે ચાર ભાગમાં વહેંચી શકાય છે: ખડકો કાપીને બનાવેલી ગુફાઓ, એક જ પથ્થરમાંથી બનેલા રથ મંદિરો, વિશાળ શિલ્પ પેનલો અને માળખાકીય મંદિરો.

અ. શોર ટેમ્પલ (Shore Temple - દરિયાકાંઠાનું મંદિર)

આ મામલ્લાપુરમનું સૌથી પ્રખ્યાત આકર્ષણ છે. તે બંગાળની ખાડીના મોજાંઓ વચ્ચે બિલકુલ દરિયાના કિનારે ઊભેલું છે.

વિશેષતા: ઇલોરા કે પંચરથની જેમ આ મંદિર કોઈ પહાડ કાપીને નથી બન્યું, પરંતુ પથ્થરના બ્લોક્સ જોડીને બનાવવામાં આવ્યું છે. તે દક્ષિણ ભારતના શરૂઆતી માળખાકીય (Structural) મંદિરોમાંનું એક છે.

દેવતા: અહીં મુખ્ય ત્રણ ગર્ભગૃહ છે, જેમાંથી બે ભગવાન શિવને અને એક ભગવાન વિષ્ણુને (અનંતશયન મુદ્રામાં) સમર્પિત છે.

બ. પંચ રથ (Pancha Rathas - પાંચ રથ)

આ પાંચ મંદિરોનો સમૂહ છે, જેને મહાભારતના પાંચ પાંડવો (યુધિષ્ઠિર, ભીમ, અર્જુન, નકુલ, સહદેવ) અને દ્રૌપદીના નામ આપવામાં આવ્યા છે.

મોનોલિથિક સ્થાપત્ય: ઇલોરાના કૈલાશ મંદિરની જેમ જ આ પાંચેય રથ મંદિરો પહાડના એક-એક સળંગ પથ્થરને ઉપરથી નીચે તરફ કોતરીને (Monolithic) બનાવવામાં આવ્યા છે.

વૈવિધ્ય: આ પાંચેય રથોનું સ્થાપત્ય એકબીજાથી તદ્દન અલગ શૈલીનું છે. આ સંકુલમાં હાથી અને સિંહના આબેહૂબ વિશાળ શિલ્પો પણ એક જ પથ્થરમાંથી કંડારેલા છે.

ક. અર્જુનનું તપ / ગંગા અવતરણ (Descent of the Ganges)

આ ખુલ્લા આકાશ નીચે આવેલી બે વિશાળ શિલાઓ પર કંડારેલું દુનિયાનું સૌથી મોટું રોક-કટ શિલ્પ (Rock-cut Relief) છે.

દ્રશ્ય: આ પથ્થર પર સેંકડો દેવી-દેવતાઓ, ગંધર્વો, જંગલી પ્રાણીઓ (જેમ કે વાસ્તવિક કદના હાથીઓ, વાંદરા અને હરણ) કોતરેલા છે.

વાર્તા: શિલ્પની મધ્યમાં રહેલી તિરાડ નદી (ગંગાજી)ના પ્રવાહને દર્શાવે છે કે કેવી રીતે ભગીરથ/અર્જુનની તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈને ગંગા પૃથ્વી પર ઉતરી આવ્યા હતા.

ડ. કૃષ્ણની માખણની દડો (Krishna's Butterball)

આ એક કુદરતી ચમત્કાર જેવો વિશાળ ગોળાકાર પથ્થર છે, જે એક નાની ટેકરીના ઢોળાવ પર સદીઓથી અકબંધ સંતુલન (Balance) જાળવીને ઊભો છે. બ્રિટિશ કાળમાં સાત હાથીઓ લગાડીને પણ આ પથ્થરને તેની જગ્યાએથી ખસેડી શકાયો નહોતો.

3. સુનામીનું રહસ્ય (2004ની ઘટના)

સ્થાનિક લોકવાયકા મુજબ, મામલ્લાપુરમમાં આવા સાત ભવ્ય મંદિરો હતા (જેને 'સેવન પેગોડા' કહેવાતા), જેમાંથી છ દરિયામાં ડૂબી ગયા હતા અને માત્ર એક જ 'શોર ટેમ્પલ' બચ્યું હતું.

વર્ષ 2004માં જ્યારે વિનાશક સુનામી આવી, ત્યારે સમુદ્રનું પાણી થોડી મિનિટો માટે પાછળ હટી ગયું હતું. તે સમયે પ્રત્યક્ષદર્શીઓએ દરિયાના પેટાળમાં ડૂબેલી સદીઓ જૂની ઈમારતો, મૂર્તિઓ અને વિશાળ દીવાલો જોઈ હતી. સુનામી શાંત થયા પછી જ્યારે પુરાતત્વ વિભાગ (ASI) દ્વારા દરિયામાં સંશોધન કરાયું, ત્યારે સદીઓ જૂના મંદિરોના અવશેષો મળી આવ્યા, જેણે આ પ્રાચીન લોકવાયકાને સાચી સાબિત કરી દીધી.

આ અદભુત ઐતિહાસિક વારસાના કારણે જ 1984માં UNESCO દ્વારા મામલ્લાપુરમના આ સ્મારકોને વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે.

Comments

Kailasa Temple (Ellora, Maharashtra)

architectural marvels and spiritual centers built over the last two millennia મહારાષ્ટ્રના છત્રપતિ સંભાજીનગર (ભૂતપૂર્વ ઔરંગાબાદ) જિલ્લામાં આવેલું **ઇલોરાની ગુફાઓનું કૈલાશ મંદિર (ગુફા ક્રમાંક 16)** પ્રાચીન ભારતીય સ્થાપત્ય અને ઇજનેરી કળાનો એક અદ્ભુત નમૂનો છે. આ માત્ર એક મંદિર નથી, પરંતુ માનવ ઇતિહાસનું એક મહાન આશ્ચર્ય છે. નીચે આ ભવ્ય મંદિરનો ઇતિહાસ અને તેના વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી વિગતે આપવામાં આવી છે. ## 1. કૈલાશ મંદિરનો ઇતિહાસ (History) * **નિર્માણ કાળ:** આ મંદિરનું નિર્માણ **8મી સદીમાં (આશરે ઇ.સ. 756 થી 774 દરમિયાન)** થયું હતું. * **શાસક:** રાષ્ટ્રકૂટ વંશના મહાન રાજા **કૃષ્ણ પ્રથમ (Krishna I)** દ્વારા આ મંદિર બંધાવવામાં આવ્યું હતું. * **મુખ્ય હેતુ:** આ મંદિર ભગવાન શિવને સમર્પિત છે. રાજા કૃષ્ણ પ્રથમ હિમાલયમાં આવેલા ભગવાન શિવના નિવાસસ્થાન "કૈલાશ પર્વત" ને પૃથ્વી પર સાકાર કરવા માંગતા હતા, તેથી તેનું નામ 'કૈલાશ મંદિર' રાખવામાં આવ્યું. ### નિર્માણ પાછળની લોકવાયકા એક પૌરાણિક કથા અનુસાર, રાજા ખૂબ જ બીમાર પડ્યા હતા. રાણીએ ભગવાન શિવ પાસે પ્રાર્થના કરી કે જો રાજા સાજા થઈ જશે, ...

Rojgar samachar 23.06.2021

More posts from blog કારકિર્દી માર્ગદર્શન વિશેષાંક ગુજરાત રોજગાર સમાચાર 2021 શું તમે જાણો છો કે પાળિયા મુખત્વે ૧૧ પ્રકારના હોય છે, ચાલો આજે પાળિયા ના પ્રકારો વિષે થોડું જાણીયે

Gujarat TET 2022

Gujarat TET 2022 - Application Dates, Eligibility, Exam Pattern & More

તુલસીશ્યામ

હજારો વર્ષથી ભારતની પ્રજા ધર્મનાં સ્વાવલંબનથી જીવતી આવી છે. એથી એ ધર્મસ્થાનકોમાં પ્રજાજીવનનાં ઉત્થાન-પતન અને આશ્વાસ-નિશ્વાસ કંડારાયેલા પડયા છે. ભારતના પ્રજા જીવનનાં ઘડતરના પાયા એ ધર્મસ્થાનકોનાં ઇતિહાસ અને પુરાણોમાં પડ્યા છે. તેવુંજ ગિરનું પ્રાચીન અને રમણીય ધર્મસ્થાનક એટલે તુલસીશ્યામ. તુલસીશ્યામ એ ભારત દેશનાં પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજયનાં જુનાગઢ જિલ્લાનાં ઉનાથી શહેરથી આશરે ૨૯ કિલોમીટર દુર જંગલ માર્ગે આવેલું છે. આ સ્થળ કુદરતી સૌદર્યથી ભરપુર છે કે જયાં ઘોડા ખેલાય છે, હરણાં કુદે છે, ભમરા મીઠો ગુંજારવ કરે છે, અને સિંહ ભયાનક ત્રાડો પાડે છે તેવા લીલા જંગલની વનરાઇઓથી સજાયેલ છે. આમ આ સ્થળ મનને શાંતિ આપે અને હરિલે તેવું છે. જયાં પહોચવા માટે ઉનાથી પાકા ડામર માર્ગે ધોકડવા અને જસાધાર થઇને પહોચી શકાય તેમજ જુનાગઢ શહેરથી તુલસીશ્યામ ૧૨૩ કિલોમીટર દુર છે જયાં વિસાવદર, સતાધાર, ધારી થઇને ડામર માર્ગે પહોચી શકાય છે તેમજ જુનાગઢથી કેશોદ, વેરાવળ, કોડીનાર અને ઉના થઇને પણ તુલસીશ્યામ જઇ શકાય છે. આ અંતર ૧૯૬ કિલોમીટર થાય છે. જે માર્ગે વંથલી, સોમનાથ, ગોરખમઢી અને પ્રાચી જેવા તીર્થો આવે છે. કહેવાય છે કે જાલંધર નામ...

विदिशा में घुमने के लिए प्रमुख पर्यटन स्थल

विदिशा में घुमने के लिए प्रमुख पर्यटन स्थल 1. साँची स्तूप – साँची का स्तूप भारत के उन एतिहासिक स्मारकों में से एक है जिनका निर्माण भारत के सबसे महान सम्राट राजा अशोक ने अपने शासन कल के बाद बुद्ध धर्म धारण करने के बाद उनके अनुयियो के लिए बनवाया था | यहाँ सम्राट अशोक के शिलालेख भी मिलते है | आज साँची का स्तूप विश्व धरोहरों में शामिल है जिसे देखने के लिए भारत ही नहीं विदेशी पर्यटक भी पुरे साल आते है | यहाँ आपको तीन स्तूप मिलेगें तीनो स्तूपो में भारतीय वास्तुकला का कारीगरों द्वारा बेहद ही खुबसूरत कारीगिरी द्वारा दर्शाया गया है, यहाँ स्थित तीन स्तुपो में से मुख्य स्तूप में भगवान बुद्ध की अस्थियां रखी गयी है, इस स्तूप द्वार पर बने तोरण में भगवान बुद्ध के जीवन को कारीगरों द्वारा बहुत ही खूबसूरती से दर्शाया गया है | यहाँ आपको स्तुपो के अलावा कई खुबसूरत मंदिर भी मिलेंगे, कहा जाता है ये मंदिर गुप्तकाल के राजाओ के द्वारा बनाये गए है | वहीँ इसके पास एक संग्रहालय भी बना हुआ है जिसमे आपको बुद्ध काल और मौर्य काल की कई प्रतिमाये देखने को मिलेगी, इस संग्रहालय में जाने के लिए आपको इंट्री फीस देनी प...

પરશુરામની ભૂમિ: વલસાડ જિલ્લામા આધ્યાત્મ અને ધાર્મિક સમન્વય

પરશુરામની ભૂમિ: વલસાડ જિલ્લામા આધ્યાત્મ અને ધાર્મિક સમન્વય વલસાડ જિલ્લાને પરશુરામની ભૂમિ કહેવાય છે.આ જિલ્લામાં ધાર્મિક સ્થળો આસ્થાનું કેન્દ્ર બની ચૂક્યા છે.વલસાડમાં તિથલ દરિયા કાંઠે જૈન સમુદાયનું શાંતિ મંદિર,ઓશોનું ધ્યાન કેન્દ્ર,સ્વાધ્યાય પરિવારનું પ્રાર્થના કેન્દ્ર ભક્તો અને શ્રધ્ધાળુઓ માટે મહત્વપૂર્ણ રહ્યું છે.વલસાડ જિલ્લાના છેવાડાના ઉમરગામ જિલ્લામાં સંજાણ બંદરે ઇરાનથી આવેલા પારસી સમુદાયનું આગમન થયું હતું.જેમાં ઉદવાડા સમગ્ર વિશ્વના પારસીઓનું કાશી તરીકે પ્રસિધ્ધ છે.પારસીઓ તેમની સાથે લાવેલા પવિત્ર અગ્નિ આતશ બહેરામ હજી પણ પ્રજ્વલિત છે.અહિં અગ્નિ મંદિર ઇરાન શાહ ટેમ્પલમાં દર વર્ષે દેશવિદેશમાંથી પારસીઓ આવે છે.બગવાડામાં જૈન સમુદાયના તિર્થધામ સમુ મંદિર છે.વલસાડમાં સમગ્ર ભારતમાં એક માત્ર છત વિનાનું શિવલિંગ મંદિર છે.જેને તડકેશ્વર મહાદેવ મંદિર તરીકે પ્રચલિત છે.છત વિનાના આ મંદિરમાં સ્વંયભૂ શિવલિંગ ઉપર સૂર્યના કિરણો પડે છે.જેના દર્શન માટે હજારો ભક્તો ઉમટે છે.આ ઉપરાંત વલસાડ દરિયા કિનારે સાંઇબાબાનું મંદિર સાઇ ભક્તોની આસ્થાનું કેન્દ્ર છે.તિથલ કિનારે સ્વામીનારાયણ ભગવાનનું અત્યંત ભવ્ય મંદિર આવેલુ...

विनायक सावरकर -समरसता व हिंदुत्व के पुरोधा

“मैं तुम्हारे दर्शन करने आया हूँ मदन, मुझे तुम पर गर्व है. सावरकर तुम्हें मेरी आँखों में डर की परछाई तो नहीं दिखाई दे रही, बिल्कुल नहीं मुझे तुम्हारे चेहरे पर योगेश्वर कृष्ण का तेज दिखाई दे रहा है, तुमने गीता के स्थितप्रज्ञ को साकार कर दिया है मदन”. न जाने ऐसे कितने ही जीवन हैं जो सावरकर से प्रेरणा प्राप्त कर मातृभूमि के लिए हंसते हंसते बलिदान हो गए. महापुरुषों का स्मरण व सदैव उनके गुणों को आत्मसात करते हुए आगे बढ़ते रहना, यही भारत की श्रेष्ठ परंपरा है. ऐसे ही अकल्पनीय व अनुकरणीय जीवन को याद करने का दिन है सावरकर जयंती. यहां दीप नहीं जीवन जलते है विनायक दामोदर सावरकर केवल नाम नहीं, एक प्रेरणा पुंज है जो आज भी देशभक्ति के पथ पर चलने वाले मतवालों के लिए जितने प्रासंगिक हैं, उतने ही प्रेरणादायी भी. वीर सावरकर अदम्य साहस, इस मातृभूमि के प्रति निश्छल प्रेम करने वाले व स्वाधीनता के लिए अपने प्राणों को न्यौछावर करने वाला अविस्मरणीय नाम है. इंग्लैंड में भारतीय स्वाधीनता हेतु अथक प्रवास,...

Sovereign Gold Bond: सॉवरेन गोल्‍ड बॉन्‍ड स्‍कीम के तहत 12 फरवरी से 16 फरवरी तक सोने में निवेश कर सकते हैं.

Sovereign Gold Bond: सोने में निवेश करने की चाह रखने वालों के लिए खुशखबरी है. सरकार एक बार फिर से आपको सस्‍ता सोना खरीदने का मौका दे रही है. आप सॉवरेन गोल्‍ड बॉन्‍ड (Sovereign Gold Bond) स्‍कीम के तहत 12 फरवरी से 16 फरवरी तक सोने में निवेश कर सकते हैं. बता दें कि सॉवरेन गोल्‍ड बॉन्‍ड हमेशा नहीं खरीदे जा सकते, इसके लिए समय-समय पर तारीख निकालती है. इससे पहले 22 दिसंबर को इसे खरीदने का मौका मिला था. अब एक बार फिर से निवेशकों को सरकार इसमें इन्‍वेस्‍ट करने का मौका देने जा रही है. Sovereign Gold Bond: सॉवरेन गोल्‍ड बॉन्‍ड स्‍कीम के तहत 12 फरवरी से 16 फरवरी तक सोने में निवेश कर सकते हैं. बता दें कि सॉवरेन गोल्‍ड बॉन्‍ड हमेशा नहीं खरीदे जा सकते, इसके लिए समय-समय पर तारीख निकालती है. SGB: सरकार फिर से दे रही है 99.9% शुद्ध सोने में निवेश का मौका, जानें सॉवरेन गोल्‍ड बॉन्‍ड के फायदे और निवेश का तरीका सॉवरेन गोल्ड बॉन्ड एक सरकारी बॉन्ड होता है. इसे आरबीआई जारी करता है. SGB को डीमैट के रूप में परिवर्तित कराया जा सकता है. ये बॉन्ड 1 ग्राम सोने का होता है, यानी 1 ग्राम सोने की जो कीमत होती है...

Rojgar samachar 5 August 2020

જામનગરની પ્રજાએ કુંવર અજાજીના મૃત્યુનો શોક અઢીસો વર્ષ પાળીને રાજભક્તિ દર્શાવી..

મીરઝા અઝીઝ કોકની રાહબરી નીચે- અકબરની ફોજ ધ્રોળ સુધી આવી પહોંચી. ભૂચર મોરીના વિશાળ મેદાનમાં જામ સતાજી લાવલશ્કર લઇને આવી પહોંચ્યા. પ્રચંડ તાકાત અને વિશાળ સૈન્ય બળ ધરાવતી બંને ફોજ વચ્ચે ભીષણ યુદ્ધનો રંગ જામ્યો. શૂરવીર રાજપૂતો રણમેદાનમાં ખાંડાના ખેલ ખેલવા માંડ્યા. હાથીઓની હિબસુ બોલવા માંડી, ઊંટ ગાંગરવા માંડ્યા. અશ્વોની હણહણાટી અને તોપગોળાના અવાજ સંભળાવા માંડ્યા. લડાઇ લાંબી ચાલી. મોગલોનું સૈન્ય જંગી હતું. ચોમાસાની ૠતુ હોવાથી કાદવ કીચડ અને નદીનાળાંથી છલકાતી ધરતી પર શાહી સૈન્યને જામના લશ્કર સામે વ્યૂહરચનામાં ફાવટ ન આવી. વળી જામશ્રીએ બાદશાહી લશ્કરને મળતી ખોરાક અને યુઘ્ધની મળતી તમામ સામગ્રીનો પુરવઠો અટકાવી દીધો. બાદશાહનું લશ્કર મુશ્કેલીમાં મૂકાઇ ગયું. સોરઠી તવારિખના કર્તા દિવાન રણછોડજી નોંધે છે કે ‘તે વખતે બાદશાહી છાવણીમાં એક રૂપિયે શેર અનાજ વેચાતું હતું.’ સીધી લડાઇને બદલે સામસામા છૂટાછવાયા હૂમલા શરૂ થયા. બાદશાહનો સુબો અઝીઝ કોક અને તેના સાથીદારો બે ત્રણ મહિનાની લાંબી લડાઇથી છેવટે કંટાળી ગયા. રાજપૂતોએ રાતવરતના છાપા મારી બાદશાહના લશ્કરમાં અસંખ્ય હાથી, ઘોડા ને ઊંટ લૂંટી લીધા. આથી થાકીને બ...

Source of Knowledge

Search This Blog