મધ્યપ્રદેશના મોરેના (Morena) જિલ્લામાં સિહોનિયા ગામ નજીક આવેલું **કકનમઠ મંદિર (Kakanmath Temple)** ભારતનાં સૌથી રહસ્યમય, ભયાનક અને અદભુત મંદિરોમાંનું એક છે. આ મંદિરને જોતાં જ એવું લાગે છે કે તે હમણાં જ પડી જશે, પરંતુ તે સદીઓથી તમામ વાવાઝોડાં અને ભૂકંપો સામે અડીખમ ઊભું છે.
નીચે આ રહસ્યમય મંદિરનો ઇતિહાસ અને તેની વિગતો આપવામાં આવી છે: 1. કકનમઠ મંદિરનો ઇતિહાસ (History)
નિર્માણ કાળ:આ મંદિરનું નિર્માણ 11મી સદીમાં (આશરે ઇ.સ. 1015 થી 1035 દરમિયાન) થયું હતું.
શાસક:કછવાહા (Kachchhapaghata) રાજવંશના રાજા **કીર્તિરાજ** દ્વારા આ મંદિરનું નિર્માણ કરાવવામાં આવ્યું હતું.
* **નામકરણ:** રાજા કીર્તિરાજની રાણીનું નામ **'કકનવતી'** હતું, જેઓ ભગવાન શિવના પરમ ભક્ત હતા. રાણીની ઈચ્છા પૂરી કરવા માટે રાજાએ આ મંદિર બંધાવ્યું હતું, તેથી રાણીના નામ પરથી આ મંદિરનું નામ 'કકનમઠ' પડ્યું.
* **દેવતા:** આ મંદિર ભગવાન શિવને સમર્પિત છે અને તેના ગર્ભગૃહમાં આજે પણ એક મોટું શિવલિંગ સ્થાપિત છે.
2. અદભુત સ્થાપત્ય અને રહસ્ય (The Architectural Mystery)
કકનમઠ મંદિર તેની અનોખી બનાવટ અને રહસ્યમય ભૌમિતિક સંતુલન (Balancing) માટે આખી દુનિયામાં ચર્ચાનો વિષય છે. ગાર કે સિમેન્ટ વગરનું નિર્માણ (No Mortar Used)
આ મંદિરની સૌથી મોટી આશ્ચર્યજનક બાબત એ છે કે તેના નિર્માણમાં કોઈપણ પ્રકારના ગાર, ચૂના, સિમેન્ટ કે લોખંડનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો નથી.આખું મંદિર માત્ર એક પથ્થર પર બીજો પથ્થર ગોઠવીને ઇન્ટરલોકિંગ (Interlocking) પદ્ધતિથી બનાવવામાં આવ્યું છે.
હવામાં લટકતી ઇમારત જેવો ભાસ
તમે મંદિરને દૂરથી જુઓ તો એવું લાગે કે પથ્થરો સંતુલન ગુમાવી રહ્યા છે અને આખું માળખું હમણાં જ ધરાશાયી થઈ જશે. પરંતુ આ વૈજ્ઞાનિક સંતુલન એટલું સચોટ છે કે સદીઓ વીતી જવા છતાં અને આસપાસના અન્ય નાના મંદિરો નષ્ટ થઈ ગયા હોવા છતાં, આ આશરે **115 ફૂટ ઊંચું** મુખ્ય મંદિર અકબંધ ઊભું છે.
3. મંદિર સાથે જોડાયેલી લોકવાયકાઓ (Myths and Legends)
આ મંદિરની વિચિત્ર રચનાને કારણે સ્થાનિક લોકોમાં ઘણી વાર્તાઓ પ્રચલિત છે:
* **ભૂતો દ્વારા નિર્માણ:** સ્થાનિક લોકોમાં એવી લોકવાયકા છે કે આ મંદિરનું નિર્માણ માણસોએ નહીં પણ **ભૂતોએ માત્ર એક જ રાતમાં** કર્યું હતું. સવાર પડતાં જ કોઈના ઘંટી ચલાવવાનો અવાજ આવ્યો (જે સવાર થવાનો સંકેત હતો), જેથી ભૂતો મંદિરને અધૂરું છોડીને ભાગી ગયા. આ કારણે જ મંદિરનો ઉપરનો ભાગ તૂટેલો અથવા અધૂરો દેખાય છે.
* **ચમત્કારિક સંતુલન:** વૈજ્ઞાનિકો પણ આ મંદિરના પથ્થરોનું સંતુલન જોઈને આશ્ચર્યચકિત છે કે ભારે પવન કે વાવાઝોડામાં પણ આ પથ્થરો કેમ હલતા નથી.
4. વર્તમાન સ્થિતિ
મૂળ શિખરનો ઘણો ભાગ સમય જતાં અને વિદેશી આક્રમણો (ખાસ કરીને આઈન-ઉલ-મુલ્ક જેવા આક્રમણકારો)ને કારણે ક્ષતિગ્રસ્ત થયો છે. મંદિરની આસપાસ વિખરાયેલા ભવ્ય શિલ્પો અને મૂર્તિઓ હવે ગ્વાલિયરના મ્યુઝિયમમાં સાચવવામાં આવી છે.
આજે આ મંદિર **ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI)** અંતર્ગત એક સંરક્ષિત સ્મારક છે. જો તમે સ્થાપત્ય કળા અને રોમાંચના શોખીન હોવ, તો કકનમઠ જોવો એ એક અવિ
સ્મરણીય અનુભવ છે.
Comments
Post a Comment